Data Center คืออะไร? ศูนย์ข้อมูลสำคัญอย่างไรต่อธุรกิจไทย

คำถามว่า Data Center คืออะไร หลายคนอาจนึกถึงห้องคอมพิวเตอร์ที่เต็มไปด้วยตู้เครื่องคอมพิวเตอร์และสายไฟระโยงระยาง ซึ่งก็ไม่ผิดนัก เพราะโดยนิยามแล้ว ศูนย์ข้อมูล คือสถานที่ทางกายภาพที่ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับโครงสร้างพื้นฐานด้านไอที ไม่ว่าจะเป็นเซิร์ฟเวอร์ ระบบจัดเก็บข้อมูล และอุปกรณ์เครือข่าย พร้อมทั้งระบบสนับสนุนอย่างไฟฟ้า ความเย็น และความปลอดภัยที่ทำงานควบคู่กันตลอด 24 ชั่วโมง

บทความนี้ Nestopa จะพาทุกคนไปรู้จักกับ Data Center ตั้งแต่ความหมาย หน้าที่ ความสำคัญ ประเภท มาตรฐานไปจนถึงแนวโน้มการเติบโตของ Data Center ในประเทศไทย

Data Center คืออะไร?

Data Center (ดาต้าเซ็นเตอร์) คือ สถานที่ที่รวบรวมเซิร์ฟเวอร์ ระบบจัดเก็บข้อมูล และอุปกรณ์เครือข่าย เพื่อทำหน้าที่จัดเก็บ ประมวลผล และส่งต่อข้อมูลดิจิทัลให้กับผู้ใช้งานและองค์กรต่าง ๆ เหมือนสมองที่อยู่เบื้องหลังเว็บไซต์ แอปพลิเคชัน ระบบธนาคารออนไลน์ และบริการ AI ที่เราใช้กันทุกวัน โดยไม่ว่าจะเป็นการโอนเงินผ่านมือถือ การดูซีรีส์สตรีมมิง หรือการถามคำถามกับแชตบอท (chatbot)

โดยคำว่า Data คือข้อมูล ส่วน คำว่า Center คือ ศูนย์กลาง เมื่อรวมกันจึงหมายถึงศูนย์กลางของข้อมูล

หลายคนมักสับสนระหว่าง Data Center กับ Data Warehouse ซึ่งเป็นคนละแนวคิดกัน โดย data warehouse คือ ระบบหรือซอฟต์แวร์สำหรับจัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงธุรกิจ ขณะที่ data center คือสถานที่ทางกายภาพที่ใช้ติดตั้งฮาร์ดแวร์ทั้งหมด พูดง่าย ๆ คือ Data Warehouse เป็นหนึ่งในระบบที่อาจถูกติดตั้งอยู่ภายใน Data Center

จุดเริ่มต้นของ Data Center เกิดขึ้นในปี 1940 ในยุคของห้องคอมพิวเตอร์เมนเฟรมขนาดใหญ่ อย่าง เครื่อง ENIAC ของกองทัพสหรัฐฯ ก่อนจะพัฒนามาเป็นศูนย์ข้อมูลอย่างในปัจจุบันที่รองรับทั้งระบบคลาวด์และปัญญาประดิษฐ์ (AI)

Data Center ทำหน้าที่อะไร? สำคัญอย่างไร?

หน้าที่หลักของ Data Center

1. การจัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นหลักแหล่ง

Data Center ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการจัดเก็บข้อมูลมหาศาลขององค์กร ฐานข้อมูล และบริการต่าง ๆ บนอินเทอร์เน็ต การจัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบและอยู่ในที่เดียวกันช่วยให้ผู้ใช้งานหลายคนสามารถเข้าถึงและดึงข้อมูลได้พร้อมกันอย่างมีประสิทธิภาพ แม้ข้อมูลจะมีปริมาณมากก็ยังจัดการและค้นหาได้ง่าย

2. การประมวลผลข้อมูล

รันแอปพลิเคชัน บริการคลาวด์ และโมเดลปัญญาประดิษฐ์ในเสี้ยววินาที โดยเฉพาะ AI Data Center ที่ออกแบบมาเพื่อรองรับการเทรนโมเดล AI โดยเฉพาะ

3. การรับส่งและเชื่อมต่อข้อมูล

รับส่งและเชื่อมต่อข้อมูลผ่านระบบ Data Center ที่เชื่อมต่อเครือข่ายความเร็วสูงและสายเคเบิลใต้น้ำไปยังผู้ใช้งานทั่วโลก ทำให้ Data Center บางแห่งถูกเรียกว่าเป็น Internet Data Center เพราะเป็นจุดเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตสำคัญของภูมิภาค

4. การดูแลความต่อเนื่องและความปลอดภัย

ควบคุมให้ระบบทำงานต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง ลดความล่าช้าและความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการหยุดทำงานของระบบ พร้อมป้องกันภัยคุกคามทางไซเบอร์ด้วย Firewall และมาตรการความปลอดภัยทางกายภาพอื่น ๆ

ความสำคัญของ Data Center ต่อธุรกิจและองค์กร

• เป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของโลกดิจิทัล เพราะหากไม่มี Data Center บริการดิจิทัลต่าง ๆ จะไม่สามารถทำงานได้เลย

• ความต่อเนื่องทางธุรกิจ เพราะ Data Center ที่มีมาตรฐานจะมีระบบสำรองและความทนทานต่อความล้มเหลว ทำให้ระบบยังทำงานต่อได้แม้เกิดเหตุไม่คาดฝัน เช่น ไฟฟ้าดับหรืออุปกรณ์เสียหาย ป้องกันความเสียหายต่อรายได้และความเชื่อมั่นของลูกค้า

• ความปลอดภัยของข้อมูลและการปฏิบัติตามกฎหมาย Data Center ที่ได้มาตรฐานจะมีระบบรักษาความปลอดภัยทั้งทางกายภาพและไซเบอร์ที่ครอบคลุม ช่วยปกป้องข้อมูลจากการโจรกรรมหรือสูญหาย และยังช่วยให้องค์กรปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูล เช่น PDPA ในไทย หรือ GDPR ในยุโรป รวมถึงมาตรฐานเฉพาะทางอย่าง ISO/IEC 27001 และ PCI DSS ได้ง่ายขึ้น

• มีความยืดหยุ่น เพราะสามารถปรับเพิ่มหรือลดทรัพยากรคอมพิวเตอร์ตามความต้องการทางธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว ช่วยให้องค์กรตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของตลาดและคว้าโอกาสทางธุรกิจใหม่ ๆ ได้ทันท่วงที

• ประหยัดต้นทุนและทรัพยากร เพราะไม่ต้องลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน บุคลากร และการบำรุงรักษาเอง แต่สามารถแบ่งปันทรัพยากรร่วมกับผู้ใช้บริการรายอื่นได้

• สร้างความน่าเชื่อถือให้องค์กร เพราะการมีระบบจัดเก็บข้อมูลที่เป็นระเบียบและทำให้เว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันทำงานได้ต่อเนื่อง ทำให้ลูกค้าเข้าถึงข้อมูลหรือบริการได้ตลอดเวลา ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือให้กับองค์กรในสายตาลูกค้าและพันธมิตรทางธุรกิจ

• ขับเคลื่อนเศรษฐกิจและการเติบโตของเทคโนโลยี ในการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลและการพัฒนา AI ที่ดึงดูดเม็ดเงินลงทุนมหาศาลและขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจทั่วโลก

องค์ประกอบหลักของ Data Center มีอะไรบ้าง?

ขอบคุณรูปภาพจากเว็บไซต์ UL Solutuons

• Server Room โซนหลักในการประมวลผล ประกอบด้วยเซิร์ฟเวอร์ทั้งแบบ Rack, Blade และ GPU-accelerated nodes ระบบจัดเก็บข้อมูลประสิทธิภาพสูง เช่น SAN, NAS รวมถึงอุปกรณ์เครือข่ายอย่างสวิตช์ รูเตอร์ และไฟร์วอลล์

• Power Room โซนบริหารจัดการพลังงานไฟฟ้าให้ทำงานต่อเนื่อง ประกอบด้วยเครื่องสำรองไฟ (UPS) เครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรอง และหน่วยกระจายกำลังไฟฟ้า (PDU) ลงสู่ตู้ Rack

• Network Operations Center ศูนย์สั่งการและมอนิเตอร์ระบบตลอด 24 ชั่วโมง ใช้ซอฟต์แวร์ DCIM ในการบริหารจัดการกำลังไฟ ความเย็น และความจุ พร้อมควบคุมกล้อง CCTV และระบบสแกนไบโอเมตริกซ์

• Cooling System เนื่องจากเซิร์ฟเวอร์ทำงานตลอดเวลาและปล่อยความร้อนออกมามาก การมี Data Center Cooling System ที่มีประสิทธิภาพจึงจำเป็นมาก ตั้งแต่ระบบ CRAC/CRAH ไปจนถึงเทคโนโลยีขั้นสูงอย่าง Data Center Liquid Cooling และ Immersion Cooling ที่ใช้กับงานประมวลผล AI ที่ต้องการความเย็นสูงเป็นพิเศษ

• Physical Security ป้องกันความเสียหายทางกายภาพ ระบบตรวจจับควันและแก๊สดับเพลิงพิเศษที่ไม่ทำลายอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์

Data Center มีกี่ประเภท?

Data Center สามารถแบ่งตามขนาด การบริหารจัดการ และรูปแบบการให้บริการ ได้ 5 ประเภท ดังนี้

1. Enterprise Data Center

เป็นศูนย์ข้อมูลที่องค์กรเดี่ยวเป็นเจ้าของและบริหารจัดการเองทั้งหมด เพื่อรองรับความต้องการด้านไอทีภายในองค์กร โดยทั่วไปมีกำลังไฟราว 1–10 MW อย่างไรก็ตาม สัดส่วนการใช้งานประเภทนี้ลดลงเรื่อย ๆ เนื่องจากองค์กรหันไปใช้บริการ Colocation และ Cloud มากขึ้น

2. Colocation Data Center

เป็นศูนย์ข้อมูลที่ผู้ให้บริการสร้างขึ้นให้หลายองค์กรเช่าพื้นที่ร่วมกัน โดยผู้เช่านำเซิร์ฟเวอร์ของตัวเองมาติดตั้ง ขณะที่ผู้ให้บริการจัดเตรียมพื้นที่ ไฟฟ้า ความเย็น และความปลอดภัยไว้ให้ ช่วยลดเงินลงทุนก้อนใหญ่ในการสร้างอาคารเอง และยังเป็นจุดเชื่อมต่อเครือข่ายอินเทอร์เน็ตและสายเคเบิลใต้น้ำที่สำคัญ

3. Cloud Data Center

cloud data center คือศูนย์ข้อมูลที่ให้บริการทรัพยากรคำนวณและพื้นที่จัดเก็บข้อมูลผ่านการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต ดำเนินการโดยผู้ให้บริการคลาวด์รายใหญ่ เช่น AWS, Microsoft Azure และ Google Cloud ทำให้ผู้ใช้งานเข้าถึงระบบประมวลผลได้โดยไม่ต้องลงทุนซื้อหรือดูแลฮาร์ดแวร์เอง

4. Edge Data Center

เป็นศูนย์ข้อมูลขนาดเล็กที่กระจายตัวอยู่ใกล้ผู้ใช้งานหรือแหล่งกำเนิดข้อมูล ออกแบบมาเพื่อลดความหน่วงของเครือข่าย (Latency) เหมาะสำหรับแอปพลิเคชันที่ต้องประมวลผลแบบเรียลไทม์ เช่น ยานยนต์ไร้คนขับ ระบบอัตโนมัติในอุตสาหกรรม และเครือข่าย 5G

5. Hyperscale Data Center

เป็นศูนย์ข้อมูลขนาดมหึมา มีกำลังไฟตั้งแต่ 100 MW ขึ้นไป และมีเซิร์ฟเวอร์นับพันเครื่อง ถูกออกแบบมารองรับงานประมวลผลมหาศาล โดยเฉพาะการเทรนโมเดล AI ขนาดใหญ่ มีผู้ให้บริการยักษ์ใหญ่อย่าง Amazon, Microsoft, Google และ Meta เป็นผู้ดำเนินการ

ข้อดีและข้อเสียของการใช้ Data Center

ประโยชน์ของ Data Center

• Data Center ช่วยประหยัดต้นทุนในระยะยาว เพราะการเลือกใช้ Colocation หรือ Cloud ช่วยให้องค์กรหลีกเลี่ยงเงินลงทุนก้อนโตในการสร้างอาคารและติดตั้งระบบเอง

• Data Center ช่วยเพิ่มความต่อเนื่องในการดำเนินงาน เพราะดาต้าเซ็นเตอร์มีระบบไฟฟ้าและความเย็นสำรอง ช่วยให้บริการดิจิทัลทำงานได้ตลอด 24 ชั่วโมงโดยไม่หยุดชะงัก

• Data Center ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่น สามารถปรับเพิ่มหรือลดทรัพยากรตามความต้องการของธุรกิจได้ทันที รองรับเทคโนโลยีใหม่อย่าง AI และ Big Data

• Data Center มีความปลอดภัยสูง มีระบบรักษาความปลอดภัยทั้งทางกายภาพและไซเบอร์ พร้อมการรับรองมาตรฐานสากล

• Data Center ช่วยให้การเชื่อมต่อเครือข่ายมีประสิทธิภาพสูง เป็นศูนย์รวมผู้ให้บริการโครงข่ายอินเทอร์เน็ตหลายราย ทำให้รับส่งข้อมูลได้เร็วและความหน่วงต่ำ

ข้อจำกัดของ Data Center

• Data Center มีต้นทุนก่อสร้างและดำเนินงานสูงมาก ต้องใช้เงินลงทุนระดับหลายสิบล้านถึงหลายพันล้านบาท และยังมีค่าใช้จ่ายดำเนินงานต่อเนื่อง โดยเฉพาะค่าไฟฟ้า

• Data Center ใช้พลังงานมหาศาล ทำให้ประเด็น Data Center Energy Consumption เป็นเรื่องที่ถูกพูดถึงมากขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะ AI Data Center ที่ใช้ไฟฟ้าต่อ Rack สูงถึง 60–150 kW เทียบกับศูนย์ข้อมูลทั่วไปที่ใช้เพียงราว 10 kW ต่อ Rack ซึ่งสร้างแรงกดดันต่อโครงข่ายไฟฟ้าของประเทศ

• Data Center อาจก่อผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น สร้างการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ขยะอิเล็กทรอนิกส์ และต้องใช้น้ำปริมาณมากในระบบระบายความร้อน

• Data Center มีความเสี่ยงจากการตกรุ่นของอุปกรณ์ โดย ชิปประมวลผล GPU สำหรับงาน AI มีอายุใช้งานเฉลี่ยเพียง 1–8 ปี ทำให้ต้องอัปเกรดฮาร์ดแวร์อยู่เสมอ

• Data Center ถูกการต่อต้านจากชุมชนท้องถิ่น หลายพื้นที่เกิดการคัดค้านเนื่องจากมลภาวะทางเสียงและการแย่งใช้ไฟฟ้ากับน้ำประปา

มาตรฐาน Data Center มีกี่ระดับ?

มาตรฐาน Data Center Tiers ถูกกำหนดโดย Uptime Institute เพื่อเป็นเกณฑ์เปรียบเทียบความพร้อมใช้งานและความทนทานต่อความผิดพลาด แบ่งออกเป็น 4 ระดับ

มาตรฐาน Data Center Tier 1

โครงสร้างพื้นฐานขั้นพื้นฐาน ไม่มีระบบสำรอง มีเส้นทางจ่ายไฟและระบายความร้อนเพียงเส้นทางเดียว อัตราความพร้อมใช้งานอยู่ที่ 99.671% หรือยอมให้มี Downtime ได้ไม่เกิน 28.8 ชั่วโมงต่อปี

มาตรฐาน Data Center Tier 2

เพิ่มอุปกรณ์สำรองในส่วนสำคัญแบบ N+1 เช่น UPS และเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรอง แต่ยังใช้เส้นทางจ่ายไฟเดียว อัตราความพร้อมใช้งานอยู่ที่ 99.741% หรือ Downtime ไม่เกิน 22 ชั่วโมงต่อปี

มาตรฐาน Data Center Tier 3

มีอุปกรณ์สำรองแบบ N+1 และมีเส้นทางจ่ายไฟ-ระบายความร้อนหลายเส้นทางอิสระ สามารถซ่อมบำรุงหรือสลับเส้นทางได้โดยไม่ต้องหยุดระบบ อัตราความพร้อมใช้งานอยู่ที่ 99.982% เป็นมาตรฐานที่นิยมสร้างมากที่สุดในเชิงพาณิชย์

มาตรฐาน Data Center Tier 4

ทนทานต่อความผิดพลาดสมบูรณ์แบบ มีระบบสำรองซ้ำแบบ 2N หรือ 2N+1 ทุกระบบ ทำงานพร้อมกันตลอดเวลา อัตราความพร้อมใช้งานสูงถึง 99.995% หรือ Downtime ไม่เกิน 26.3 นาทีต่อปีเท่านั้น

Data Center ประเทศอื่น ๆ เป็นอย่างไรบ้าง?

สหรัฐอเมริกาเป็นตลาด Data Center ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ครองสัดส่วนกำลังการผลิตระดับ Hyperscale มากถึงกว่าครึ่งของทั่วโลก ด้วยแรงหนุนจากบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่อย่าง Amazon, Google และ Microsoft แต่ก็กำลังเผชิญความท้าทายจากข้อจำกัดของโครงข่ายไฟฟ้าและการคัดค้านจากชุมชน ในขณะเดียวกัน จีน อินเดีย ตะวันออกกลาง และแคนาดา กำลังเร่งขยายศูนย์ข้อมูลอย่างก้าวกระโดด

ส่วนกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวียและสิงคโปร์มุ่งเน้นมาตรฐาน Green Data Center ที่ควบคุมค่าประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (PUE) อย่างเข้มงวด และใช้อากาศเย็นตามธรรมชาติแทนระบบทำความเย็นทั่วไป 

โดยรวมแล้วกระแส AI ทั่วโลกกำลังผลักดันให้เกิดการลงทุนสร้าง AI Data Center มูลค่ามหาศาล ส่งผลให้เกิดภาวะขาดแคลนชิปหน่วยความจำในหลายภูมิภาค

Data Center ในไทยเป็นอย่างไร? มีที่ไหนบ้าง?

ตลาดData Center ในไทยกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยได้แรงหนุนจากนโยบาย Thailand 4.0 สิทธิประโยชน์จาก BOI และการลงทุนจาก Big Tech ระดับโลกอย่าง Google, AWS และ Microsoft ทำให้ตลาด data center ประเทศไทยเติบโตต่อเนื่องในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยศูนย์ข้อมูลส่วนใหญ่ของ data center ในประเทศไทยถูกสร้างขึ้นตามมาตรฐาน Tier 3 เป็นหลัก

บริษัท Data Center ในไทย กระจายอยู่ในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ ดังนี้

• กรุงเทพมหานครและปริมณฑล 

กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเป็นศูนย์กลางหลักที่มีการกระจุกตัวสูงสุด ครอบคลุมย่านบางรัก สาทร รัชดา บางนา และแจ้งวัฒนะ โดยมีผู้ให้บริการรายใหญ่ เช่น True IDC, INET, STT GDC, Equinix และ NTT DATA

• เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ครอบคลุมจังหวัดชลบุรีและระยอง ซึ่งเป็นจุดยกพลขึ้นบกของสายเคเบิลใต้น้ำและนิคมอุตสาหกรรมสำคัญ โดยเฉพาะ Data Center ในระยองที่กำลังเป็นทำเลยอดนิยมสำหรับโครงการกำลังไฟระดับสูง เช่น Amazon AWS, K2 Data Centres และ Haoyang Cloud & Data ส่วน Data Center ไทยในภาคเหนืออย่างเชียงใหม่ก็มีศูนย์ข้อมูลระดับภูมิภาครองรับเช่นกัน

Data Center คือหัวใจสำคัญของโลกดิจิทัล

Data Center คือโครงสร้างพื้นฐานที่ขาดไม่ได้ของโลกยุคดิจิทัล ตั้งแต่การจัดเก็บข้อมูล ประมวลผล ไปจนถึงการรองรับเทคโนโลยี AI ที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว ด้วยหลากหลายประเภทและมาตรฐานที่แตกต่างกัน ทำให้ทั้งองค์กรและนักลงทุนสามารถเลือกใช้บริการให้เหมาะกับความต้องการได้ และด้วยแนวโน้มการลงทุนที่เพิ่มขึ้นทั้งในไทยและต่างประเทศ อุตสาหกรรมนี้จะยังคงเป็นหนึ่งในเทรนด์ที่น่าจับตามองต่อไปอีกหลายปี

Data Center นำมาซึ่งความต้องการในที่ดินเปล่าขนาดใหญ่และโรงงานสำหรับสร้าง Data Center เพื่อรองรับการขยายตัวของอุตสาหกรรมนี้

สำหรับใครที่กำลังมองหาที่ดินเปล่าหรือโรงงานในทำเลศักยภาพสำหรับโปรเจกต์ Data Center หรือธุรกิจอื่น ๆ Nestopa คือหนึ่งในเว็บอสังหาฯ ที่รวบรวมประกาศซื้อขายที่ดินและอสังหาริมทรัพย์ไว้ครบครัน เป็นตัวช่วยให้คุณค้นหาทำเลที่ใช่ได้ง่ายและรวดเร็ว